Dębogórze, Dębogórze-Wybudowanie, Kazimierz, Kosakowo, Mechelinki, Mosty, Pierwoszyno, Pogórze, Suchy Dwór, Rewa

Święto Zmarłych w Meksyku, czyli El día de los muertos

Październik 31, 2016 : Aktualności, Kultura i psychologia

  Śmierć   Kult zmarłych był i  jest nieodłącznym elementem wszystkich kultur i cywilizacji. Nie da się ukryć, że tym, co łączy ludzi, bez względu na wyznawaną religię i miejsce zamieszkania, są lęki egzystencjonalne i pytanie, co z  nimi będzie po śmierci. To właśnie sposób, w jaki ludzie odpowiadają na to pytanie – wyznacza całą ich filozofię życiową, w tym również podejście  do śmierci i umarłych.  Pisaliśmy już na naszej stronie o sposobach świętowania umarłych w kulturze słowiańskiej, natomiast tym razem chcielibyśmy opowiedzieć o meksykańskich zwyczajach związanych z tym świętem. Meksyk oficjalnie jest krajem katolickim i  Święto Zmarłych obchodzi się w zbliżonym czasie, jak w Polsce, niemniej sposób czczenia zmarłych w niczym nie przypomina tego, który występuje  w większości krajów europejskich. W katolickie święto bardzo wyraźnie wplecione są dawne wierzenia i zwyczaje Indian, co nadaje mu niesamowity koloryt. Właśnie ze względu na swój wyjątkowy charakter, meksykańskie Święto Zmarłych zostało w 2003 roku wciągnięte na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Na czym zatem polega specyfika i niepowtarzalność Święta Zmarłych w Meksyku?

  Czaszki Meksyk   Niewątpliwie tym, co zdecydowanie  odróżnia Meksykanów od reszty świata katolickiego jest podejście do śmierci i emocje, jakie się z tym wiążą.  W naszej kulturze kult zmarłych ma raczej smutny i zdecydowanie refleksyjny charakter, a powiedzenie: „Z prochu powstałeś i w proch się obrócisz” jest tego dnia przygnębiającą myślą przewodnią. Inaczej jest w Meksyku – Indianie wierzą, że śmierć jest uzupełnieniem, a nie przeciwieństwem życia,  budzi respekt, a nie strach, jak w kulturze europejskiej. Meksykanie rodzą się aby umrzeć i umierają, żeby się odrodzić. Jednym słowem – śmierć jest dla nich początkiem odrodzenia, a z narodzinami zawsze  łączy się radość. I takie jest właśnie Święto Zmarłych w Meksyku – pełne radości, zabawy, kolorów i świateł.

Meksyk cmentarz    Co prawda, oficjalne obchody tego święta zaczynają się późnym wieczorem 31 października, niemniej przygotowania do przyjęcia umarłych, którzy odwiedzają swoich bliskich, zaczynają się znacznie wcześniej. Już 27 i 28 października całe rodziny gruntownie sprzątają domy i malują groby.   Pierwsza część święta zaczyna się w domu, dlatego też w centralnym punkcie  buduje się ołtarz (ofrenda), na którym stawia się  poczęstunek  dla zmarłych. Meksykanie wierzą, że zmarli chcą zjeść te potrawy, które lubili za  życia, natomiast od tego, jak oni  ugoszczą umarłych – zależy opieka ze strony dusz i ogólną pomyślność w życiu żywych. Poza jedzeniem, na ołtarzu znajdują się zdjęcia zmarłych, figurki Matki Boskiej i różnych świętych, ulubione przedmioty zmarłego, woda do obmycia się po podróży z zaświatów, małe czaszki (calaveritas) z różnych materiałów, ale przede wszystkim z cukru i czekolady – można powiedzieć, że w zasadzie wszystko, co może sprawić przyjemność zmarłemu. Ołtarz zdobią łuki kwietne (koniecznie z pomarańczowych aksamitek!), które wraz z kadzidełkami i świecami pokazują zmarłym drogę do domu. Tak na marginesie, Meksykanie wkładają w zrobienie ołtarzy tyle serca i wysiłku, że nie omieszkali zorganizować konkursów na najładniejszy z nich.

Czaszka    Wróćmy jednak do Święta Zmarłych. Pierwsze do domów przychodzą duchy małych dzieci. Późnym wieczorem, 31 października, informują o tym dzwony kościelne. Dla nich, na ołtarzach ofiarnych, nie może zabraknąć słodkich napojów, łakoci z cukrowymi czaszeczkami na czele, a nawet zabawek. Następnego dnia, koło południa, duchy dzieci opuszczają swoje domy i ustępują miejsca duchom dorosłych. Dorośli, jak to dorośli – bez używek się nie obędą, więc na ołtarzach dorosłych, oprócz pokarmów – są zarówno papierosy, jak i ulubiony alkohol.  2 listopada, późnym wieczorem, rodziny przenoszą się na cmentarze, gdzie świętują i urządzają swoim zmarłym kolejną fiestę. Rodziny zabierają ze sobą kwiaty, świece i kadzidełka, jedzenia dla żywych i umarłych, łącznie z drożdżowym „chlebem zmarłych” oraz  różne ozdoby okolicznościowe i pamiątki po zmarłym. Zapraszają również  mariachi, którzy śpiewają ulubione piosenki zmarłego. Oczywiście rodzina przyłącza się do śpiewów, a nawet tańczy dla zmarłego – chcąc w ten sposób go uhonorować. Wracając z cmentarza bliscy wstępują do kościoła, aby pomodlić się w intencji swoich zmarłych. Ale bynajmniej to nie koniec fiesty na cześć tych, którzy odeszli w zaświaty.

Śmierć na koszulce    Na placach i skwerkach trwają uliczne zabawy z muzyką i śpiewami. Dzieci paradują w przebraniach nawiązujących do święta, recytuje się zabawne wierszyki o śmierci, tańczy się „taniec starców”, który ukazuje pogodną gotowość starych ludzi na spotkanie ze śmiercią. Wszystko to oprawione jest mnóstwem straganów, na których dominują cukrowe i czekoladowe czaszki (ulubiony smakołyk dzieci), czekoladowe trumienki z marcepanowymi nieboszczykami w środku, najróżniejsze „szkieletory” i figurki „świętej śmierci”, która w jednej ręce dzierży kosę, a w drugiej – kulę ziemską. Na wspólnych tańcach i zabawie kończy się kolejny dzień Święta Zmarłych, ale nie kończy się świętowanie. 3 listopada następuje ostatni etap celebry, czyli wymiana ofiar z ołtarzy. Ponieważ umarli „pożywiają się” jedynie zapachami przygotowanych pokarmów – „materialne” jedzenie pozostaje i jest serwowane bliskim i sąsiadom. Stwarza to kolejną okazję do wspólnych spotkań, wspomnień i utrwalania niepowtarzalnych zwyczajów, które stanowią o więzi i tożsamości danej grupy.

Czaszka w budowli w Meksyku    Święto Zmarłych w Meksyku jest niewątpliwie świętem radosnym, co nie znaczy, że nie płaczą oni po swoich zmarłych. Indianie, tak jak wszyscy ludzie przeżywają smutek i pustkę, która pozostaje po bliskiej osobie. Stworzyli sobie jednak taką filozofię życiową, która pozwala im łatwiej pogodzić się z tym, co bolesne i nieuniknione. I chyba o to w życiu chodzi.

Polecamy uwadze również na naszej stronie internetowej:

Dodaj do:

Waszym Zdaniem

Wpisz wynik działania: Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.